آزمایش های پزشکی

تفسیر ازمایش قند خون

تفسیر ازمایش قند خون

گلیسمی که به عنوان قند خون، غلظت قند خون یا سطح گلوکز خون نیز شناخته می شود، اندازه گیری گلوکز در خون است. تقریباً ۴ گرم گلوکز، یک قند ساده، در خون یک انسان ۷۰ کیلوگرمی همیشه وجود دارد. بدن سطح گلوکز خون را به عنوان بخشی از هموستاز متابولیک تنظیم می کند. گلوکز در ماهیچه‌های اسکلتی و سلول‌های کبدی به شکل گلیکوژن ذخیره می‌شود؛در افراد ناشتا، گلوکز خون در سطح ثابتی به صورت ذخایر گلیکوژن در کبد و ماهیچه‌های اسکلتی حفظ می‌شود.

مطالب مرتبط: تفاوت رپید تست با PCR

محدوده مقدار نرمال

محدوده مقادیر نرمال ممکن است بین آزمایشگاه ها متفاوت باشد. عوامل زیادی بر سطح قند خون افراد تأثیر می گذارد. مکانیسم هموستاتیک بدن برای تنظیم قند خون، سطح قند خون را به محدوده باریکی از حدود ۴/۴ تا ۱/۶ میلی مول در لیتر باز می گرداند.

سطح طبیعی گلوکز خون در حالت ناشتا آزمایش می شود بویژه برای افراد غیر دیابتی بین ۹/۳ تا ۱/۷ میلی مول در لیتر (۷۰ تا ۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر) است. میانگین جهانی گلوکز خون ناشتا در انسان حدود ۵/۵ میلی مول در لیتر (۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر) است؛ اما این سطح در طول روز در نوسان است. سطح قند خون برای کسانی که دیابت ندارند و ناشتا نیستند باید کمتر از ۹/۶ میلی مول در لیتر (۱۲۵ میلی گرم در دسی لیتر) باشد.

محدوده هدف گلوکز خون برای بیماران دیابتی، طبق انجمن دیابت آمریکا، باید ۵-۲/۷ میلی مول در لیتر (۹۰-۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر) قبل از غذا و کمتر از ۱۰ میلی مول در لیتر (۱۸۰ میلی گرم در دسی لیتر) دو ساعت پس از غذا باشد.

مقدار واقعی گلوکز در خون و مایعات بدن بسیار ناچیز است. در یک مرد بالغ سالم با وزن ۷۵ کیلوگرم با حجم خون ۵ لیتر، سطح گلوکز خون ۵/۵ میلی مول در لیتر (۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر) معادل ۵ گرم است که معادل حدود یک قاشق چایخوری شکر است. بخشی از دلیل کم بودن این مقدار این است که برای حفظ ورود گلوکز به سلول ها، آنزیم ها گلوکز را با افزودن فسفات یا گروه های دیگر به آن تغییر می دهند.

تنظیم قند خون

مکانیسم هموستاتیک بدن سطح گلوکز خون را در محدوده باریکی نگه می دارد. این سیستم از چندین سیستم متقابل تشکیل شده است که تنظیم هورمونی مهمترین آنهاست. دو نوع هورمون متابولیک متضاد متقابل وجود دارد که بر سطح گلوکز خون تأثیر می گذارد:

  1. هورمون های کاتابولیک (مانند گلوکاگون، کورتیزول و کاتکول آمین ها) که باعث افزایش گلوکز خون می شوند.
  2. هورمون آنابولیک (انسولین) که باعث کاهش گلوکز خون می شود.

این هورمون‌ها از جزایر پانکراس (دسته‌ای از بافت‌های غدد درون‌ریز) ترشح می‌شوند که چهار نوع آن وجود دارد: سلول‌های آلفا (A)، سلول‌های بتا (B)، سلول‌های دلتا (D) و سلول‌های F. گلوکاگون از سلول های آلفا ترشح می شود، در حالی که انسولین توسط سلول های بتا ترشح می شود. آنها با هم سطح گلوکز خون را از طریق بازخورد منفی تنظیم می کنند، فرآیندی که در آن محصول نهایی یک واکنش شروع واکنش دیگری را تحریک می کند. در سطح گلوکز خون، انسولین غلظت گلوکز در خون را کاهش می دهد. سطح پایین‌تر گلوکز خون (فرآورده‌ای از ترشح انسولین) باعث ترشح گلوکاگون می‌شود و چرخه را تکرار می‌کند.

برای اینکه گلوکز خون ثابت بماند، تغییراتی در انسولین، گلوکاگون، اپی نفرین و کورتیزول انجام می شود. هر یک از این هورمون ها مسئولیت متفاوتی برای تنظیم قند خون دارند. وقتی قند خون خیلی بالاست، انسولین به ماهیچه ها می گوید که گلوکز اضافی را برای ذخیره سازی مصرف کنند. گلوکاگون به سطح بسیار پایین گلوکز خون پاسخ می دهد. به بافت اطلاع می دهد که گلوکز بیشتری تولید کند. اپی نفرین ماهیچه ها و سیستم تنفسی را برای فعالیت در صورت پاسخ “جنگ و گریز” آماده می کند. در نهایت، کورتیزول سوخت بدن را در مواقع استرس شدید تامین می کند.

قند خون بالا: هیپرگلیسمی

قند خون بالا: هیپرگلیسمی

اگر سطح قند خون خیلی بالا بماند، بدن در کوتاه مدت اشتها را سرکوب می کند. هیپرگلیسمی طولانی مدت باعث بسیاری از مشکلات سلامتی از جمله بیماری قلبی، سرطان،  چشم، کلیه و آسیب عصبی می شود.

سطح قند خون بالای ۷/۱۶ میلی مول در لیتر (۳۰۰ میلی گرم در دسی لیتر) می تواند باعث واکنش های کشنده شود. کتون ها بسیار بالا خواهند بود و شروع کننده کتواسیدوز خواهند بود. شایع ترین علت هیپرگلیسمی دیابت است. هنگامی که دیابت علت آن باشد، پزشکان معمولا یک داروی ضد دیابت را به عنوان درمان توصیه می کنند. از دیدگاه اکثر بیماران، درمان با یک داروی دیابت قدیمی و شناخته شده مانند متفورمین، ایمن‌ترین، مؤثرترین، کم‌هزینه‌ترین و راحت‌ترین راه برای مدیریت این بیماری خواهد بود. تغییر رژیم غذایی و ورزش نیز ممکن است بخشی از برنامه درمانی دیابت باشد. برخی از داروها ممکن است باعث افزایش قند خون افراد دیابتی شوند، مانند داروهای استروئیدی بویژه کورتیزون، هیدروکورتیزون، پردنیزولون، پردنیزون و دگزامتازون.

مطالب مرتبط: آزمایش SGOT

 قند خون پایین: هیپوگلیسمی

اگر سطح قند خون خیلی پایین بیاید، یک وضعیت بالقوه کشنده به نام هیپوگلیسمی ایجاد می شود. علائم ممکن است شامل بی حالی، اختلال در عملکرد ذهنی باشد. تحریک پذیری؛ لرزش، انقباض، ضعف در عضلات بازو و پا؛ چهره رنگ پریده؛ تعریق؛ از دست دادن هوشیاری.

مکانیسم‌هایی که سطح گلوکز خون را پس از هیپوگلیسمی شدید (زیر ۲/۲ میلی‌مول در لیتر یا ۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر) بازیابی می‌کنند، باید سریع و مؤثر باشند تا از پیامدهای بسیار جدی ناشی از ناکافی بودن گلوکز جلوگیری کنند: گیجی یا بی‌ثباتی و از دست دادن هوشیاری و تشنج.

هیپرگلیسمی به ویژه در دراز مدت، هنوز هم به طور کلی خطرناک است. زیرا گلوکز برای متابولیسم، تغذیه و عملکرد صحیح اندام های بدن بسیار مهم است. این امر به ویژه در مورد اندام هایی که از نظر متابولیکی فعال هستند یا نیاز به یک منبع ثابت و تنظیم شده قند خون دارند مانند کبد و مغز، صدق می کند.

در افراد سالم، مکانیسم‌های تنظیم گلوکز خون مؤثر هستند و هیپوگلیسمی علامت‌دار معمولاً فقط در بیماران دیابتی که از انسولین یا سایر درمان‌های دارویی استفاده می‌کنند و در گرسنگی یا سوء تغذیه شدید یا سوء جذب (به دلایل مختلف) و شرایطی مانند بی‌اشتهایی یافت می‌شود. دوره های هیپوگلیسمی می تواند در بین افراد و از زمان به زمان هم از نظر شدت و هم از نظر سرعت شروع متفاوت باشد. برای موارد شدید، فوریت های پزشکی لازم است، زیرا آسیب به مغز و سایر بافت ها و حتی مرگ ناشی از سطوح پایین گلوکز خون رخ خواهد داد.

اندازه گیری گلوکز: مانیتورینگ قند خون و گلوکز متر

مطالب مرتبط:  آلکالین فسفاتاز (ALP) چیست؟

نوع نمونه

نوع نمونه

گلوکز در خون کامل، پلاسما یا سرم اندازه گیری می شود. در گذشته مقادیر گلوکز خون بر حسب خون کامل داده می‌شد، اما اکنون اکثر آزمایشگاه‌ها سطوح گلوکز پلاسما یا سرم را اندازه‌گیری و گزارش می‌کنند. از آنجایی که گلبول‌های قرمز خون غلظت پروتئین (مثلاً هموگلوبین) بالاتری نسبت به سرم دارند، سرم دارای محتوای آب بالاتر و در نتیجه گلوکز محلول بیشتری نسبت به خون کامل است. برای تبدیل از گلوکز خون کامل، ضرب در ۱۴/۱ می توان سطح سرم / پلاسما را اندازه گیری کرد.

کلام اخر

به غیر از مصرف غذا، عوامل زیادی سطح گلوکز خون تاثیر می گذارند. به عنوان مثال ورزش، عفونت، استرس فیزیکی یا روانی باعث تغییر سطح گلوکز خون می شود.

author-avatar

دکتر عبدالحسین ناصری

وی از اساتید برجسته دانشگاه علوم پزشکی ایران بوده و ده ها پروژه پژوهشی دانشگاهی در دانشگاه علوم پزشکی ایران با راهنمایی و نظارت ایشان صورت پذیرفته، دکتر ناصری از سال 1370 بعنوان هیئت علمی در دانشگاه مشغول به خدمت بوده و همچنین از سال 1373 تاکنون مدیریت آزمایشگاه بیمارستان های متعددی را عهده دار بودند، ایشان از سال 1396 تاکنون مدیرت آزمایشگاه بیمارستان های حضرت فاطمه (س) و شهید مطهری تهران را بر عهده دارند. از سری نگارش های دکتر میتوان به کتب "دقیق ترین روش تشخیص استافیلوکوکوس اورئوس" ، "بررسی چشمه ها و آب های گرم معدنی ایران" و ... اشاره کرد، لازم به ذکر است که نگارش "طرح جامع گردشگری سلامت کل کشور" نیز جز دستاورد های ایشان بوده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.